Chứ không phải là cái danh đơn thuần cái tiếng tăm thông tục*.

 
Sách trưng bày tại nhà sách Fahasa Quy Nhơn... ảnh Hoàng Tuấn 

Tôi nghĩ rằng văn chương là một kiểu hình tướng diễn đạt một chân lý mà không có một kiểu cách nào đạt được như nó. Tính độc đáo của văn chương và sự sáng tạo có tính thần thánh có thể đó là nguồn cảm hứng cuốn hút mãi mãi tôi. Chứ không phải là cái danh đơn thuần cái tiếng tăm thông tục. Càng không phải là vì đồng tiền nhuật bút. Đúng là thế! Không phải vì nhuật bút kể cả những lúc đời sống khó khăn nhất có được đồng nhuật bút đồng nghĩa với bữa cơm gia đình có thêm một món ăn con cái có thêm cái áo để mặc. Câu chuyện nhuật bút chỉ nổi lên khi tác phẩm đã hoàn thành đã xuất bản đã trở thành hàng hóa trên thị trường. Chứ nó không có giá trị chi phối gì khi tôi bắt đầu viết hoặc đang loay hoay với từng con chữ với từng hình ảnh. Nó không có tác dụng quyết định gì đến kết cấu độ dài ngắn của cuốn sách mặc dầu ai cũng biết thông thường độ dài hơn thì có tiền nhuật bút nhiều hơn. Quá trình sáng tác là một quá trình nhập đồng thăng hoa hoặc đau đáu dằn vặt nhưng là xa lìa hoàn toàn tục lụy phàm trần với tất cả bồi hồi trước cái bí ẩn chưa hề biết với những gắng gỏi trên sức của mình trong cơn say mê điền rồ duy nhất với khát vọng duy nhất là tạo dựng tòa lâu đài nguy nga tráng lệ của mình. Và đó là tính tự do tuyệt đối của nghề văn. Ở đây quyền lực nào cũng bị gạt ra ngoài. Ở đây chỉ có chủ thể là nhà văn với oai quyền tuyệt đối. Tôi tin rằng đó là bản năng trong sáng hồn nhiên tuyệt vời của sự sáng tạo ở nhiều nhà văn có tài thật sự. Chính là cái thiêng liêng cái bí ẩn của văn chương đã hút hồn họ. Và đó là căn nguyên của sự tồn tại của thứ nghệ thuật ngôn ngữ siêu đẳng này. Văn chương sẽ còn mãi mãi với con người như một lẽ tự nhiên kỳ lạ cho dù nó là một thứ hàng hóa bị giá trả quá thấp cho dù nó bị dè bỉu dìm dập; cho dù nó có thể gây nên bao nhiêu oan khổ cho đời người. Đó là điều ta đã thấy qua cái thoải mái thanh thản thậm chí ngông ngạo của không ít các nhà văn.

Ma Văn Kháng

(Theo Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam số 178/ Số 11/2009)

Tiêu đề HT đặt